首页 > 诗文 > 李白的诗 > 荆州贼平临洞庭言怀作

荆州贼平临洞庭言怀作

[唐代]:李白

拼繁原

修蛇横洞庭,吞象临江岛。

积骨成巴陵,遗言闻楚老。

水穷三苗国,地窄三湘道。

岁晏天峥嵘,时危人枯槁。

思归阴丧乱,去国伤怀抱。

郢路方丘墟,章华亦倾倒。

风悲猿啸苦,木落鸿飞早。

日隐西赤沙,月明东城草。

关河望已绝,氛雾行当扫。

长叫天可闻,吾将问苍昊。

“荆州贼平临洞庭言怀作”译文及注释

【译文】

巨蟒横卧洞庭湖,吞吐象兽于临江小岛。

尸骨堆积成巴陵山,遗言流传楚地老人耳中。

水流枯竭三苗故国,地域狭窄三湘要道。

岁末天象峥嵘险恶,时局危殆人憔悴枯槁。

思归故里因战乱丧乱,离乡别土伤怀抱难安。

郢都之路已成废墟,章华台亦倾倒倾圮。

风悲鸣猿啼声凄苦,木叶脱落鸿雁早飞。

太阳隐没西赤沙地,明月照耀东城荒草。

关河遥望已断绝,氛雾终将消散净。

长啸一声天可闻否?我欲问苍茫苍穹。

【注释】

修蛇——《山海经·海内经》载:“南方有长蛇,名曰修蛇,吞象。”此处以“修蛇”喻指巨大而凶残之物,或暗喻战乱之祸源。蛇音shé,长条状爬行动物,此处用典出自先秦地理志书。

洞庭——洞庭湖古称,在今湖南北部,为楚国腹地。湖名最早见于《周礼》,后世多见诸诗文。

吞象——化用《山海经》“修蛇吞象”之说,亦引申为力大无穷、势不可挡。象,古代南方常见大型哺乳动物,象征力量与异域风情。

临江岛——泛指长江流经之地的小洲或岛屿,非实指某处,乃泛称楚地水域。《水经注》载江南多江岛,常为行旅羁留之所。

积骨成巴陵——传说巴陵山由战死者骨骸堆积而成,反映长期战乱导致尸横遍野。巴陵,今岳阳,春秋属楚。此句融合神话与现实,具强烈象征意味。

楚老——年长楚地之人,代指民间记忆传承者。老,形容词活用为名词,指年长者。语出屈原《九歌》中“老冉冉其将至兮”,体现楚文化对老者智慧的尊崇。

遗言——亡者临终之言,此处或指战死将士未竟之志,或泛指历史回响。言音yán,话语也。

水穷三苗国——三苗,古部族名,相传居江汉流域。《战国策·魏策》云:“三苗之国,左洞庭,右彭蠡。”水穷,谓水源枯竭,或喻文明衰落。穷,尽也,音qióng。

地窄三湘道——三湘,湘水所分三段之总称:湘潭、湘阴、湘乡。道,道路,亦引申为交通要冲。窄,狭隘,形容地理局促,暗含国力衰微。

岁晏——年末,岁暮。《楚辞·九辩》:“嵯峨之岁晏兮。”晏,晚也,音yàn。

天峥嵘——天象险峻奇崛,多指星象异常、风云变幻。《文选·陆机〈叹逝赋〉》:“天峥嵘而垂阴。”峥嵘,高耸貌,此处拟人化天空,显不安之气。

时危人枯槁——时局危急,百姓憔悴。枯槁,形容面容憔悴,草木枯萎状。《庄子·逍遥游》:“形固可使如槁木。”槁,干枯,音gǎo。

思归阴丧乱——因战乱而思归乡里。“阴”作副词,意为暗中、悄然。丧乱,灾祸动乱,《诗经·邶风·旄丘》:“何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以也;何其处也,必有与也;何其久也,必有以希望归乡之情深藏于战乱之中。

去国伤怀抱——离开故国,怀抱伤痛。去,离去;国,国都或国家;怀抱,内心情感。此句承上启下,由景入情,抒发乱世飘零之悲。

郢路方丘墟——郢,春秋楚国都城,今湖北江陵。路,道路;方,正、正当;丘墟,废墟,土堆。整句谓通往郢都的道路已成废墟,暗示政治中心衰败。

章华亦倾倒——章华台,楚灵王所建高台,极尽奢华,后毁于战火。《左传》《史记》皆有载。倾倒,倒塌毁坏,喻昔日辉煌化为乌有。

风悲猿啸苦——风声凄厉,猿猴哀鸣痛苦。悲,形容词使动用法,使……悲;啸,吼叫;苦,形容词作状语,表程度深。此联以声写哀,强化悲凉氛围。

木落鸿飞早——树木落叶,鸿雁早飞。木落,秋深叶落;鸿,大雁,候鸟,春北秋南。早,提前,反常现象,暗示气候紊乱或时序错乱。

日隐西赤沙——太阳沉没于西方红色沙地。赤沙,可能指沙漠或盐碱地,或为边塞意象延伸。日隐,日落西山,象征光明消逝。

月明东城草——明月照耀东城荒草。东城,泛指城市东隅;草,荒芜之象,呼应前文“丘墟”“枯槁”。月明星稀,更显孤寂。

关河望已绝——关隘河流远望已断。关河,险要之地;绝,断绝,视线受阻。或喻音信隔绝、归途渺茫。

氛雾行当扫——氛雾应当即将消散。行当,将要,时间副词;扫,清除。此句转折,由绝望转向期待,暗含信念。

长叫天可闻——高声呼喊上天能否听见?叫,大声喊;闻,被听见。疑问句式增强情感张力,体现孤愤与求告。

吾将问苍昊——我要去质问苍天。苍昊,苍天,天空的雅称。《诗经·小雅·正月》:“浩浩昊天。”昊,广大天空,音hào。此句收束全篇,直抒胸臆,具屈原《天问》余韵。

“荆州贼平临洞庭言怀作”鉴赏

1. 创作背景

此诗作于唐肃宗乾元年间,时值安史之乱未平,藩镇割据初现,江南亦频遭兵燹。作者张谓时任荆南节度使幕府僚属,亲历湖湘之地战乱流离,目睹洞庭一带民生凋敝、古迹湮没。其《登秦望山》等诗皆作于此际,多涉乱世忧思与山河之叹。诗中“修蛇”“三苗”诸语,既承《山海经》旧典,亦暗合当时对南方蛮荒的想象,实为乱世中士人地理认知与政治焦虑交织的产物。

2. 思想内容

全篇以洞庭为中心展开时空交错的书写:上句追述上古凶兽吞象之迹,下联转写巴陵白骨成丘的现实惨状。“遗言闻楚老”一句,将历史传说与当下口述传统并置,暗示文明记忆在战火中的断裂。后半段由自然之枯转向人事之哀——“岁晏天峥嵘”写天时乖戾,“时危人枯槁”写民力衰竭,二者互为因果。尾联“长叫天可闻,吾将问苍昊”并非祈求神启,而是对天道失序的质询,体现儒家知识阶层在乱世中对宇宙秩序崩塌的深刻困惑。

3. 艺术特色

开篇即用夸张笔法勾勒神话意象:“修蛇横洞庭,吞象临江岛”,以巨蟒噬象的超现实场景奠定悲怆基调。中间四联层层推进,从地理沿革(巴陵、三苗国)到社会现状(郢路丘墟、章华倾倒),空间转换自然流畅。动词选用极具张力:“积骨成”“闻楚老”“方”“亦”等字串联起历史与现实的双重废墟。末段视听结合,猿啸、木落、日隐、月明构成黄昏意象群,而“关河望已绝”与“长叫天可闻”形成空间上的矛盾张力,强化了孤独求索者的精神姿态。

4. 总结

该诗是盛唐向中唐过渡期的典型文本,既保留李白式的浪漫想象,又萌发杜甫式的沉郁写实。其对南方地理的书写突破了中原中心视角,为后来韩愈“鸢飞鱼跃”的南派诗风提供先声。诗中“问苍昊”的终极追问,在中晚唐咏史诗中反复出现,构成知识分子面对乱世的共同心理结构。就格律而言,虽未严格遵循近体规范,但气韵连贯,堪称古体律诗化的早期范例。

李白简介

唐代·李白的简介

李白

李白(701年-762年),字太白,李白的号青莲居士,唐朝浪漫主义诗人,被后人誉为“诗仙”。祖籍陇西成纪(待考),李白出生于西域碎叶城,4岁再随父迁至剑南道绵州。李白存世诗文千余篇,有《李太白集》传世。762年病逝,享年61岁。其墓在今安徽当涂,四川江油、湖北安陆有纪念馆。

...〔► 李白的诗(143篇)〕

猜你喜欢